"Από χώρα παραγωγό σε χώρα εισαγωγέα. Το αθόρυβο τέλος του πρωτογενούς τομέα στην Ελλάδα"

Ο πρωτογενής τομέας συνεχίζει να λειτουργεί σε ένα περιβάλλον που αλλάζει ταχύτερα απ’ όσο μπορεί να προσαρμοστεί η ίδια η παραγωγή. Το κόστος ανεβαίνει με ρυθμούς καλοκαιρινού θερμομέτρου, ενώ οι αποδόσεις καλούνται να χωρέσουν σε κανόνες που συχνά σχεδιάζονται μακριά από το χωράφι, τον στάβλο ή τη θάλασσα. Η καθημερινότητα του παραγωγού απέχει ολοένα και περισσότερο από την εικόνα που αποτυπώνεται στα γραφεία των υπουργείων και στα δελτία Τύπου.

Την ερχόμενη Τρίτη, αντιπροσωπεία αγροτών αναμένεται να συναντηθεί με τον Πρωθυπουργό, σε μια συγκυρία όπου οι πιέσεις στον πρωτογενή τομέα δεν αποτελούν πια τοπικό φαινόμενο. Οι κινητοποιήσεις στην ύπαιθρο δεν προκύπτουν από υπερβολές, αλλά από μια συσσωρευμένη πραγματικότητα που δοκιμάζει τα όρια αντοχής της αγροκτηνοτροφικής παραγωγής. Παρ’ όλα αυτά, οι προσδοκίες παραμένουν χαμηλές απέναντι σε μία κυβέρνηση «χωρίς δημοσιονομικό χώρο». Η πολιτική που εφαρμόζεται έως σήμερα αφήνει ελάχιστα περιθώρια ουσιαστικών παρεμβάσεων. Όταν το πλαίσιο θεωρείται αμετακίνητο, οι «λύσεις» εξαντλούνται στην επικοινωνιακή διαχείριση και όχι στην αντιμετώπιση του προβλήματος στη ρίζα του.

Η εφαρμογή της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, όπως εξελίσσεται, περιορίζει σταδιακά την παραγωγική δυναμική της χώρας μας. Όταν η παραγωγή μετριέται περισσότερο σε δηλώσεις και ελέγχους παρά σε κιλά και εισόδημα, το αποτέλεσμα είναι προβλέψιμο: λιγότερο ελληνικό προϊόν στην αγορά και αυξανόμενη εξάρτηση από εισαγωγές. Πρόκειται για μια σιωπηρή μετάβαση από τη χώρα-παραγωγό στη χώρα-καταναλωτή, χωρίς να έχει προηγηθεί ουσιαστικός δημόσιος διάλογος με κανένα φορέα.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι διεθνείς εμπορικές συμφωνίες, όπως αυτή με τις χώρες της Mercosur. Συμφωνίες που παρουσιάζονται ως αναπτυξιακές, αλλά στην πράξη ασκούν έντονη πίεση στην εγχώρια παραγωγή. Το βοδινό κρέας, τα πουλερικά, η ζάχαρη και η σόγια από χώρες της Νότιας Αμερικής εισέρχονται στην ευρωπαϊκή αγορά με χαμηλότερο κόστος, διαφορετικά περιβαλλοντικά πρότυπα και λιγότερους ελέγχους. Ο Έλληνας παραγωγός καλείται να ανταγωνιστεί προϊόντα που δεν υπόκεινται στους ίδιους κανόνες, ενώ ο ίδιος επιβαρύνεται με αυστηρές δεσμεύσεις και αυξημένα κόστη.

Το αποτέλεσμα δεν είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, αλλά η σταδιακή αποδυνάμωση της παραγωγικής βάσης. Όταν ο ανταγωνισμός δεν διεξάγεται με ίσους όρους, δεν πρόκειται για ελεύθερο εμπόριο, αλλά για μεταφορά παραγωγής εκτός Ευρώπης είτε με σχέδιο, είτε με αμέλεια και έλλειψη γνώσεις από τα κέντρα εξουσίας.

Ο πρωτογενής τομέας δεν είναι μονοδιάστατος. Αγροτική παραγωγή, κτηνοτροφία, αλιεία και μελισσοκομία λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία. Η πίεση στον έναν κλάδο μεταφέρεται αναπόφευκτα και στους υπόλοιπους. Χωρίς ενιαίο παραγωγικό σχεδιασμό και σαφή στρατηγική, η ανάπτυξη παραμένει άσκηση επί χάρτου και όχι άσκηση επί χώματος.

Ίσως η συζήτηση για την ανάπτυξη να πρέπει να ξεκινήσει από τη ρίζα και όχι από τον καρπό. Το προϊόν δεν γεννιέται σε συναντήσεις κορυφής «στας Ευρώπας» και το εισόδημα δεν διασφαλίζεται με δηλώσεις προθέσεων. Απαιτούνται πολιτικές που να αναγνωρίζουν ότι το χωράφι δεν λειτουργεί με επικοινωνιακούς όρους και ότι η παραγωγή δεν αντέχει άλλη μετάθεση προβλημάτων στο μέλλον. Σε ένα μέλλον αβέβαιο για τους μικρούς παραγωγούς της χώρας μας. Ο πρωτογενής τομέας εξακολουθεί να κρατά ζωντανή την ύπαιθρο, να γεμίζει τα χωριά μας κόσμο (όσο είναι δυνατόν) και να στηρίζει το εισόδημα της υπαίθρου και την κοινωνική συνοχή. Το ερώτημα είναι αν θα αντιμετωπιστεί ως μέρος της λύσης ή απλώς ως ακόμη ένα θέμα επικαιρότητας. Γιατί χωρίς γερή παραγωγική βάση, καμία οικονομία δεν στέκεται όσο καλοσχεδιασμένη κι αν φαίνεται στα χαρτιά.