Γ. Παπαηλιού: Ο Συνήγορος του Πολίτη, δεν είναι ελεγχόμενος από τη ΝΔ και επομένως της προκαλεί απέχθεια

Ο Γιώργος Η. Παπαηλιού, Βουλευτής Αρκαδίας-Τομεάρχης Δικαιοσύνης, Ειδικός Αγορητής (Εισηγητής) ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία στην αρμόδια Επιτροπή και στην Ολομέλεια της Βουλής κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου του Υπουργείου Δικαιοσύνης «Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και άλλες διατάξεις»:

1) Η επέτειος της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου από το τουρκικό κράτος, εκτός από ημέρα τιμής στη μνήμη ενός ζωντανού τμήματος του Ελληνισμού, πρέπει να αποτελεί και έναυσμα, ώστε γενοκτονίες και παντός είδους βαρβαρότητες να μην επαναληφθούν. Δυστυχώς στο σύγχρονο κόσμο, οι γενοκτονίες και η βαρβαρότητα είναι στην ημερήσια διάταξη, όπως, ενδεικτικά, η γενοκτονική πολιτική του κράτους του Ισραήλ κατά των Παλαιστινίων, που ασκείται υπό τα αδιάφορα και συνένοχα βλέμματα της λεγόμενης διεθνούς κοινότητας, με πρώτη και καλύτερη την ελληνική κυβέρνηση της ΝΔ του «καθεστώτος Μητσοτάκη».

2) Το νομοσχέδιο, δεδομένου ότι περιλαμβάνει την αναμόρφωση του Ε΄ βιβλίου του Α.Κ. που αφορά το κληρονομικό δίκαιο, έπρεπε να εισαχθεί με τη διαδικασία των κωδίκων. Το κληρονομικό δίκαιο δεν είναι «κοινή ύλη» αλλά οργανικό τμήμα του Α.Κ. Συνεπώς έτσι όπως εισάγεται το νομοσχέδιο, παράγει ακυρότητα. Βάσει αυτού, πρέπει να αποσυρθεί το τμήμα του νομοσχεδίου που αφορά την αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και να εισαχθεί με τη διαδικασία των κωδίκων.

3) Το νομοσχέδιο για την αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου δεν συνιστά μόνον μία τεχνική μεταβολή κανόνων του Αστικού Κώδικα και δεν αφορά απλώς τη μεταβίβαση περιουσίας-περιουσιακών στοιχείων, αλλά αντανακλά στον τρόπο, με τον οποίο μία κοινωνία αντιλαμβάνεται την οικογένεια, τις συγγενικές σχέσεις, τη φροντίδα, την αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών (τη διαγενεακή αλληλεγγύη), την κοινωνική συνοχή, την κοινωνική δικαιοσύνη και, εν τέλει, την ίδια την κοινωνική πραγματικότητα, που σήμερα χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα, ανασφάλεια και μεγάλες οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες.

Τα τελευταία χρόνια, η δομή της οικογένειας και συνεπώς το περιεχόμενο της έννοιας αυτής έχει υποστεί ριζικές αλλαγές. Το πρότυπο της παραδοσιακής οικογένειας, οι στενοί δεσμοί μεταξύ των μελών της απομακρύνεται.
Παρά ταύτα, εξακολουθεί να είναι η κυρίαρχη μορφή συμβίωσης. Ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων έχουν πραγματική βιοτική σχέση (συμβιώνουν), συνδέονται με άλλου είδους δεσμούς που διαμορφώνονται στην πορεία της ζωής, αλλά και οικονομικά. Επίσης έχουν αμβλυνθεί οι σχέσεις γονέων-παιδιών, και στην περίοδο της νεότητας, αλλά και στην τρίτη ηλικία. Αυτά είναι συνέπεια, της ισότητας των φύλων, της ένταξης των γυναικών στην αγορά εργασίας, της απεξάρτησης των γυναικών από την οικονομική εξουσία του άνδρα-αφέντη, των ελεύθερων σχέσεων, της διαρκώς εντεινόμενης ελευθεριότητας.

Αυτές οι κοινωνικές αλλαγές επηρεάζουν εκ των πραγμάτων τις αντίστοιχες βιοτικές σχέσεις, Σ΄ αυτό το πλαίσιο, απαιτείται αλλαγή των θεσμικών ρυθμίσεων που τις διέπουν (σε επίπεδο οικογενειακού και κληρονομικού δικαίου).
Βάσει αυτών, με το νομοσχέδιο, αναγνωρίζεται ότι η ελληνική κοινωνία έχει αλλάξει. Υπάρχουν σήμερα μονογονεϊκές οικογένειες, οικογένειες με δεύτερους γάμους, ζευγάρια που συνδέονται με σύμφωνο συμβίωσης, ανασυγκροτημένες οικογένειες με παιδιά από διαφορετικές σχέσεις, άνθρωποι που ζουν για δεκαετίες μαζί χωρίς γάμο, πρόσωπα που παρέχουν ουσιαστική φροντίδα, χωρίς να εντάσσονται στις παραδοσιακές κατηγορίες συγγένειας.

Το νομοσχέδιο συνιστά μία συνολική αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου. Δεν πρόκειται για επιμέρους τεχνικές διορθώσεις, αλλά για μία συστηματική μετατόπιση φιλοσοφίας: από ένα παραδοσιακά οικογενειοκεντρικό και τυπικά αυστηρό σύστημα, προς ένα πιο «λειτουργικό», οικονομικο-διαχειριστικό και σε πολλά σημεία συμβατικοποιημένο.

Οι ρυθμίσεις κινούνται προς τη διεύρυνση της προστασίας μη παραδοσιακών μορφών οικογένειας και προς την αλλαγή προσανατολισμού των ρυθμίσεων για τη νόμιμη μοίρα, με την οποία (αλλαγή) περιορίζεται ο προστατευτικός χαρακτήρας της και ενισχύεται η κατεύθυνσή της προς την αγορά. Εισάγονται στοιχεία δεσμευτικότητας σε ένα χώρο που παραδοσιακά στηρίζονταν στη δυνατότητα ελεύθερης μεταβολής της τελευταίας βούλησης. Με αυτή τη μετατόπιση, περιορίζεται η ελευθερία του διαθέτη.

Η χαλάρωση ή μάλλον η κατάργηση της παραδοσιακής απαγόρευσης των κληρονομικών συμβάσεων, που δημιουργούν δεσμευτικά δικαιώματα πριν το θάνατο, συνιστά δογματική τομή. Συγκρούεται με τη θεμελιώδη αρχή της ελευθερίας ανάκλησης της τελευταίας βούλησης, προκαλώντας κινδύνους δέσμευσης προσώπων σε μία μη ακόμη υφιστάμενη περιουσιακή κατάσταση και απώλειας της ευελιξίας να αλλάξουν γνώμη που έχουν σήμερα με την ελεύθερα ανακλητή διαθήκη, ενώ ανταποκρίνεται στις ανάγκες ενός «επιχειρηματικού» προγραμματισμού.

Στο πνεύμα ενίσχυσης της προστασίας των κληρονόμων κινείται η καθιέρωση ισχυρότερης θέσης για τον μεριδούχο, ιδίως μέσω της δυνατότητας εγγραφής εκ του νόμου υποθήκης επί των κληρονομιαίων ακινήτων. Συνολικά, με το νομοσχέδιο, επιδιώκεται μία αναδιάταξη ισορροπιών. Αναγνωρίζεται η νέα κοινωνική πραγματικότητα, που αποτυπώνεται στην αναγνώριση των ελεύθερων ενώσεων και στην επιδίωξη διάσωσης οικονομικών μονάδων, ιδίως των οικογενειακών επιχειρήσεων.

Ταυτόχρονα αυξάνεται η θεσμική πολυπλοκότητα, ενισχύεται η δικαστική παρέμβαση, περιορίζεται η ιδιωτική αυτονομία σε κρίσιμα σημεία και δημιουργείται ένα περισσότερο πυκνό, τεχνοκρατικό και λιγότερο απλό σύστημα. Σε επίπεδο συνταγματικής αξιολόγησης, το εγχείρημα κινείται μεταξύ τεσσάρων θεμελιωδών αξόνων, της οικονομικής ελευθερίας, της προστασίας της ιδιοκτησίας, της οικογενειακής προστασίας και της αρχής της αναλογικότητας. Η κατάληξη και η τελική κρίση του θα εξαρτηθεί από το κατά πόσον η νέα ισορροπία μεταξύ αυτών των αρχών παραμένει λειτουργική και όχι υπέρμετρα επιβαρυντική για τους πολίτες και την ασφάλεια του δικαίου.

4) Η έναρξη ισχύος του νομοθετήματος προβλέπεται σε χρόνο που δεν επιτρέπει την προετοιμασία, από τη διοίκηση των δικαστηρίων, τους δικαστές, τους δικηγόρους, τους συμβολαιογράφους, που δεν θα είναι έτοιμοι για την εφαρμογή του. Χρειάζονται πολύ μεγαλύτερο χρονικό περιθώριο.

5) Στο νομοσχέδιο περιλαμβάνεται και μία ρύθμιση που δεν έχει σχέση με το αντικείμενό του. Αποτελεί ύλη άλλου Υπουργείου, του Υπουργείου Μετανάστευσης-Ασύλου. ‘Άλλο ένα δείγμα «καλής νομοθέτησης»! της κυβέρνησης της ΝΔ.

Συγκεκριμένα, στο άρθρο 39 προβλέπεται ανεξάρτητος μηχανισμός παρακολούθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του ελέγχου διαλογής κατά τη διαδικασία ασύλου στα σύνορα. Αυτή η αποστολή ανατίθεται στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας, η οποία δεν είναι Ανεξάρτητη Αρχή και δεν έχει, ούτε μπορεί να έχει τέτοια αποστολή. Το έργο αυτό έχει ανατεθεί στο Συνήγορο του Πολίτη που είναι Ανεξάρτητη Αρχή.

Όμως ο (συγκεκριμένος) Συνήγορος του Πολίτη, δεν είναι ελεγχόμενος από τη ΝΔ και επομένως της προκαλεί απέχθεια, αφού δεν συμπλέει με τις επιλογές της.

6) Συνήθως, η κυβέρνηση νομοθετεί με fast-truck διαδικασίες, με τροπολογίες της τελευταίας στιγμής και με φωτογραφικές διατάξεις (για την εξυπηρέτηση μεγάλων συμφερόντων).

Εν προκειμένω, με την κατατεθείσα (νυχτερινή) «φωτογραφική» κυβερνητική τροπολογία «Ανάκριση και Εκδίκαση Αξιοποίνων Πράξεων Βουλευτών» που εισάγεται χωρίς διαβούλευση, οι προθεσμίες των διαδικασιών στο πεδίο της ανάκρισης και της δίκης συρρικνώνονται στο ελάχιστο και έτσι επιταχύνονται η ανακριτική και η δικαστική διαδικασία υποθέσεων στις οποίες εμπλέκονται εν ενεργεία βουλευτές, εν προκειμένω της κυβερνώσας πλειοψηφίας, αλλά και πολιτικοί αντίπαλοι της κυβέρνησης), ενώ συγκρούεται με τον Κανονισμό της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.

Είναι προφανές, ότι για τους πρώτους, η κυβέρνηση επιδιώκει «να κλείσει τρύπες» άρον-άρον, ώστε όλα να γίνουν γρήγορα και «στα μουλωχτά», ώστε τα σημερινά κυβερνητικά στελέχη να απεμπλακούν και να μην αντιμετωπίσουν περαιτέρω προβλήματα δικαστικής φύσεως, ενώ για τους δεύτερους να υπάρξουν καταδίκες, χωρίς ενδελεχή και σε βάθος έρευνα των σχετικών δικαστικών υποθέσεων.