"Η Οδύσσεια": Ένα "σκοτεινό", αλληγορικό, κινηματογραφικό έπος για τη νέα χιλιετία

Εντυπωσιακή σε σύλληψη, εκτέλεση και "οικονομία", η κινηματογραφική ταινία "Η Οδύσσεια", σε σενάριο, σκηνοθεσία και παραγωγή του Κρίστοφερ Νόλαν, είναι, σίγουρα ένα έργο τέχνης από αυτά που είναι προορισμένα να εξελιχθούν σε "σημεία αναφοράς" για μελλοντικές παραγωγές.

Άλλωστε, και η συγκεκριμένη ταινία εμπεριέχει πλήθος αναφορών σε άλλους κινηματογραφιστές που αποπειράθηκαν, κατά το απώτερο ή πρόσφατο παρελθόν, να δημιουργήσουν ένα κινηματογραφικό "έπος"- άλλοτε επιτυχημένα, άλλοτε επαρκώς και άλλοτε αποτυχημένα....

Θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε, εξαρχής, πως η χρήση εννοιών όπως "ιστορική ακρίβεια" ή "πιστή μεταφορά", είναι άστοχη ως "εργαλείο" παρουσίασης ή και ανάλυσης ενός τέτοιου κινηματογραφικού έργου που, ούτως ή άλλως, είναι "βασισμένο" στην "Οδύσσεια" του Ομήρου. Στην πραγματικότητα, είναι βασισμένο σε μέγαλο μέρος του "μυθολογικού" αλλά και του ιστορικού πλαισίου της ύστερης εποχής του Χαλκού. 

Για τους...."καθαρολόγους" και όσους προσεγγίζουν οτιδήποτε το "αρχαϊζον" με, εμμονικά, φιλολογικό τρόπο, προτείνουμε το εξής: Να εξετάσουν το πως χρησιμοποιείται η φράση "άνθρωποι από τη θάλασσα" στην εν λόγω ταινία, που αναφέρεται αυτή ιστορικά και τι θέλει να υποστηρίξει, κατά κάποιο τρόπο, ο Βρετανός δημιουργός. (Spoiler Alert: Την αυτοκαταστροφή του μυκηναϊκού, και όχι μόνο, πολιτισμού).

Τα δυο "ταξίδια" του Οδυσσέα

Σίγουρα, εάν αυτός ήταν ο στόχος του, ο Κρίστοφερ Νόλαν θα μπορούσε να κάνει μια, και πάλι, εντυπωσιακή ταινία τύπου "δόρυ και χλαμύδα"- έτσι ονομαζόταν, μερικώς ειρωνικά, το υποείδος ταινιών ψευδοιστορικού, αρχαϊζοντος συνήθως περιεχομένου κατά τις δεκαετίες του '50 και του '60.

Ωστόσο, ένας δημιουργός αυτού του βεληνεκούς και με τέτοιες ταινίες στη φιλμογραφία του, ήταν αναπόφευκτο- ευτυχώς...- πως θα εργαλειοποιούσε, με την καλή έννοια, ένα τόσο σημαντικό "όχημα", όπως η "Οδύσσεια", για να δώσει άλλες διαστάσεις στην μυθολογική υφή του περιεχομένου, εκσυγχρονίζοντάς το τρόπον τινά, και συμπεριλαμβάνοντας στοιχεία που αναδεικνύουν το πολυπολιτισμικό γίγνεσθαι. 

Ο Οδυσσέας (Μάτ Ντέιμον), πέρα από το ταξίδι της επιστροφής, πραγματοποιεί κι ένα δεύτερο, "εσωτερικό" ταξίδι, καταλήγοντας στη συνειδητοποίηση των πράξεών του αλλά και του χρέους του απέναντι σε όσους χάθηκαν, με τον έναν ή τον αλλο τρόπο, μέσα στον κυκεώνα του Τρωικού Πολέμου και των συνεπειών του. 

Συνακόλουθα, ο λιτός, ερμηνευτικός τρόπος που χαρακτηρίζει τη συντριπτική πλειοψηφία των ηθοποιών της ταινίας, βοηθάει στο ν' αναδειχθεί το πλαίσιο και οι ίδιες οι, συχνά ασφυκτικές, συνθήκες εντός των οποίων δρουν. Υπάρχουν κάποιες, εκλεπτυσμένες θα λέγαμε, "εξάρσεις", που, ωστόσο, καθίστανται απαραίτητες λόγω της υιοθέτησης ενός πιο έντονου, "θεατρικού" θα λέγαμε, ρυθμού. 

Ξεχωρίσαμε, επίσης, την πλειάδα συμβολικών αναφορών μέσω αντικειμένων (άνθος λωτού, περικεφαλαία Αγαμέμνονα), τους, πραγματικά, εξαίσιους σκηνικούς χώρους, το σχεδιασμό των "τεράτων" και, όπως πάντα, το Νολανικό, κινηματογραφικό νατουραλισμό που στηρίζεται σε "πρακτικά εφέ" και όχι "ψηφιακά".

Προφανώς, υπήρξαν και "αστοχίες", κατά την άποψή μας, εντός του, κατά Νόλαν, Ομηρικού Έπους αλλά, σίγουρα, όχι η "ανάθεση" σε μαύρη ηθοποιό των ρόλων της "Ωραίας Ελένης" και της "Κλυταιμνήστρας"......

Τέλος, θα πρέπει να μνημονεύσουμε πόση ικανοποίηση μπορεί να προσφέρει στο θεατή να βλέπει μια τέτοια ταινία, κάτω από ένα τόσο εμβληματικό μνημείο της Ελληνικής Ιστορίας, όπως είναι το κάστρο του Παλαμηδίου....